قصه ي پر غصه کتاب هاي درسي

قصه ي پر غصه کتاب هاي درسي

يکي از کارهايي که داعش پس از تصرف شهرها و روستاهاي عراق انجام داد، تاليف کتاب هاي درسي بود! کتاب هايي که انديشه تکفيري را به صورت مستقيم و غير مستقيم به دانش آموزان مي آموختند. گويي حتا داعش هم به اهميت مسئله کتاب هاي درسي پي برده اما ظاهرا سال هاست که وزارت آموزش و پرورش ما به اين اهميت پي نبرده است.

کتاب ها سال هاي سال دگرگوني و تغييري در خود نمي بينند و اگر هم اين اتفاق بيفتد مشکلات قديمي همچنان بر طرف نشده اند. در ادامه به برخي از مشکلات محتوايي درس ها اشاره مي کنيم.

1- دشواري نامعقول

درس ها سخت هستند. اين نکته را هم دانش آموزان تاييد مي کنند هم معلمان و هم خانواده ها. به عنوان مثال درس رياضي هرگز بدون معلم فهميده نمي شود و در واقع شيوه ي بيان کتاب آنقدر گنگ است که دانش آموز به تنهايي نمي تواند آن را بياموزد.

سختي بيش از حد درس ها باعث شده نمرات پايين از دردسرهاي هميشگي دانش آموزان باشند تا جايي که عبدالرسول عمادي رييس مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش اعلام مي کند ميانگين معدل دانش آموزان در امتحانات نهايي يازده است. يعني نمره اي که فقط بيانگر پاس کردن درس و يادگيري حداقلي آن است نه فهم کاملش.

 ريشه اين دشواري نامعقول اين است که کتاب هاي درس توسط اساتيد دانشگاه تاليف مي شوند. اساتيدي که طبيعتا با هيچ دانش آموزي در ارتباط نيستند و از سطح فکري آن ها آگاهي ندارد. روشن است که اين افراد، کتاب هايي مي نويسند که با سطح دانش خودشان يا دست کم دانشجويان تناسب دارند نه دانش آموزان کودک و نوجوان.

 چاره اين معضل، استفاده از معلمان براي تاليف کتاب هاي درسي است. وقتي مي بينيم بيش تر معلم ها کتاب رسمي را رها مي کنند و خود جزوه اي نوشته و به شاگردان مي دهند برايمان ثابت مي شود که معلمي که سال هاست به آموزش يک درس مي پردازد، بهتر مي داند که چه مطلبي با سن و ذهن دانش آموزان تناسب دارد.

بازار داغ کتاب هاي کمک آموزشي و تنوع فراوان آن ها نيز مهر تاييدي بر دشواري کتاب هاي درسي است تا جايي که شاهد توليد کتاب هاي آموزشي براي درس هاي دوره ي ابتدايي نيز هستيم.

2- بيهوده و بي تاثير

آيا يک فرد ديپلمه غير از خواندن و نوشتن و چهار عمل اصلي رياضي چيزي بلد است؟ آيا کسي چيزي از درس هاي دوره ي 12 ساله ي ابتدايي تا دبيرستان يادش هست؟

پاسخ اين پرسش ها روشن است. مطالبي که در کتاب هاي درسي آمده اند به شدت در زندگي بي تاثير هستند و اگر هم برخي از آن ها سودمند و کارساز باشد، ميان انبوهي از مطالب بيهوده گم مي شوند. به راستي نام خاک هاي لايه هاي زيرين برف هاي قطب جنوب و تقسيم بندي آن ها چه کاربردي براي يک دانش آموز دارند؟

 بسياري از مطالب کتاب هاي درسي، کاملا تخصصي هستند و در رشته هاي دانشگاهي معنا و مفهوم پيدا مي کنند اما براي نوجواني که با ده ها آسيب اجتماعي روبرو است نه تنها کاربرد ندارد بلکه مضر نيز هستند چون وقت دانش آموز را پر مي کنند به  گونه اي که فرصت يادگيري امور مهم تر در زندگي را از دست مي دهد. کتاب هاي درسي نخست بايد سبک زندگي را با تمام جزيياتش به کودک و نوجوان بياموزانند سپس در پي افزايش اطلاعات عمومي او باشند.

3- طوطي هاي ناطق!

مي گويند انسان حيوان ناطق است. با اين حساب بايد دانش آموزان را طوطي هاي ناطق ناميد! از بس که سيستم کتاب هاي درسي بر پايه حفظ متن هاست و در واقع دانش آموزي موفق تر است که بتواند جمله ها و پاراگراف هاي بيشتري را حفظ کند. اين وضعيت باعث شده دانش آموزان مفاهيم درس ها را متوجه نشوند و حتي درس هايي که استثنائا سودمند هستند را از دست بدهند. مثلا چه بسا يک دانش آموز بتواند به شکل طوطي وار حفظ کند که وظيفه ي قوه مقننه قانون گذاري است اما آيا اين دانش آموز مفهوم جمله معروف «مجلس در راس امور است» را خواهد فهميد؟ آيا او جايگاه مجلس در رخدادهاي خاصي همچون برجام را درک خواهد کرد؟ خير!

4- کسل کننده

دانش آموزان به ويژه دوره هاي ابتدايي و راهنمايي همواره شادي و شگفتي را در کتاب هاي درسي جست و جو مي کنند. اين قشر سني به دنبال مطالب جذاب مي گردد و بايد از اين راه آن ها را به درس علاقه مند کرد اما درس ها يکسره از اين ويژگي تهي هستند. معمولا دانش آموزان بنا به ذوق و علاقه شخصي شان به يکي از کتاب هاي درسي علاقه مند مي شوند اما اين امر به دليل همان ذوق شخصي است نه اين که مجموع درس ها جذاب و لذت بخش باشند.  اين وضعيت باعث شده کمتر دانش آموزي را پيدا کنيد که به مدرسه علاقه مند باشد و از درس خواندن و امتحان دادن خوشش بيايد.

و در پايان

همت سازمان پژوهش و  برنامه ريزي آموزش و پرورش تنها چاره ي اين وضعيت تاسف برانگيز است. مسئولان اين سازمان اگر عمق فاجعه را درک کنند و به جاي دادن وعده هاي سرخرمن در مصاحبه ها واقعا در پي تاليف کتاب هاي درسي سودمند باشند اين معضل حل مي شود اما تا وقتي که نه از مسئولان اين سازمان همتي ديده شود و نه مقامات بالاتر فشاري به آن ها بياورند، داستان سوزاندن عمر دانش آموزان ادامه خواهد داشت.

محمد حمله دار